Brieven en kaarten uit getto’s en nazi-kampen
26 januari tot 3 februari 2012 – Raadhuis Amstelveen
Aan de hand van authentieke brieven en kaarten wordt ingegaan op de geschiedenis van een aantal Joodse getto’s en nazi-kampen in de Tweede Wereldoorlog. Ook wordt met poststukken de nazi-propaganda belicht. Recentelijk werden het dagboek en brieven van Wanda Verduin, die in Auschwitz stierf, aan de tentoonstelling toegevoegd, alsmede brieven van Emmy Cortissos-Dreesde en haar zus Anny, die in Sobibor werden vermoord. De tentoonstelling is ingericht door Bennie Vlaskamp.
Ondanks allerlei beperkende voorwaarden van de nazi’s, zijn in de oorlog talloze brieven en kaarten van en naar getto’s en concentratiekampen gestuurd. Om voor de hand liggende redenen zijn echter slechts zeer weinige van deze poststukken bewaard gebleven. Bennie Vlaskamp kocht er in de loop der jaren op markten en via veilingen een aantal van op en stelde met zijn verzameling de tentoonstelling samen. Vlaskamp is bestuurslid van Stichting Sobibor.
Als de nazi’s postale communicatie toestonden (in vernietigingskampen was dat maar zelden het geval), deden ze dat onder strikte censuur en vooral om het ‘thuisfront’ valselijk gerust te doen stellen: de gevangenen en getto-inwoners moesten schrijven dat ze gezond waren en dat het hen goed ging. Desondanks klinkt in de brieven en kaarten de wanhoop door.
Mijn lieveling! Het gaat goed met mij. Maak me echter zorgen om jou. Kerstavond zal ik alleen doorbrengen, opdat niemand mij in mijn gedachten aan jou en Eva stoort. Met heel mijn wezen bij jou, Talka
Op de expositie worden ook een aantal propagandakaarten getoond en wordt verhaald over enkele van Hitlers medewerkers, zoals Reichspostminister Wilhelm Ohnesorge, die de Führer Kult invoerde: de verheerlijking van Hitler met bijzondere postzegels.
De brieven en het dagboek van Wanda Verduin beslaan de periode van februari 1942 tot en met mei 1943. Ze laten zien hoe een 17-jarig Joods meisje wordt weggerukt uit haar leven in Bussum, en dan ervaart hoe het net zich steeds nauwer sluit: een ster op, niet meer met de tram, niet meer na 8 uur ’s avonds buiten, niet meer fietse, niet meer op bezoek bij niet-Joden, steeds meer bekenden die worden opgepakt, het gevaar van razzia’s. De laatste brieven verstuurde Wanda vanuit kamp Vught.
Van Emmy Cortissos-Dreesde is een brief opgenomen uit Westerbork en een brief die zij op weg naar Sobibor uit de trein wierp. Van haar zus Anny eveneens een uit de trein gegooid briefje.
Lieve Allen, We zijn met 48 personen vertrokken. Het gezelschap gaat. Ik ben ‘Wagonleiter’ en draag gelukkig weer een baard. Pijnappel zit bij mij in de wagen. De stemming is goddank goed. J. v/d R. sprak ik nog in de trein evenals Arie. Marcus zit een wagen verder. Net toen ik Ellen goedendag wilde wuiven draaide ze zich om. Volgende keer beter! Nu luitjes, ik weet werkelijk niets meer te schrijven. Ik hoop jullie gauw weer in Mokum terug te zien, tot zolang dus. Heel veel zoenen van allemaal, van Jules
De briefkaart hiernaast (geschonken aan Stichting Sobibor) van 6 juli 1943 van Jules Polak aan zijn broer Martin en familie, gevangenen in Westerbork. De afzender was op transport naar Sobibor en heeft deze kaart uit de trein gegooid. De ‘smokkelbrief’ bereikte Westerbork. Jules Polak heeft Sobibor niet overleefd.
Download de lessuggesties voor het basisonderwijs, bruikbaar bij een rondleiding.
Geschiedenisdocent Dirk Roodzant van het Zeldenrust-Steelantcollege in Terneuzen, die in 2006 de Nederlandse Educatieprijs van de Universiteit van Amsterdam won, stelde een bij deze tentoonstelling behorende doortimmerde lesbrief op voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs. (Alle rechten van deze lesbrieven berusten bij de auteur. Het is niet toegestaan de lesbrieven zonder diens toestemming voor andere doelen te gebruiken.) Heeft u tips, aanvullingen, persoonlijke verhalen? Dirk Roodzant ontvangt graag bericht van u.
