De viering van 5 mei heeft niets te maken met het feit dat Duitsland weigert de veroordeelde oorlogsmisdadiger Klaas Faber aan Nederland uit te leveren. Wij vinden dat oorlogsmisdadigers altijd berecht moeten worden. Dat geldt ook voor oorlogsmisdadiger Faber; de stichting vindt het uiterst onwenselijk dat hij al zestig jaar in vrijheid leeft. Stichting Sobibor heeft tijdens het in München gevoerde proces tegen John (Iwan) Demjanjuk ervaren hoe belangrijk het voor nabestaanden is dat misdadigers hun straf niet ontlopen. Hoe oud ze ook zijn en hoe lang geleden ze hun misdaden ook hebben gepleegd.

12 april t/m 27 april 2012 – Stadhuis Almere

Aan de hand van authentieke brieven en kaarten wordt ingegaan op de geschiedenis van een aantal Joodse getto’s en nazi-kampen in de Tweede Wereldoorlog. Ook wordt met poststukken de nazi-propaganda belicht. Recentelijk werden fragmenten uit het dagboek en brieven van Wanda Verduin, die in Auschwitz stierf, aan de tentoonstelling toegevoegd, alsmede brieven van Emmy Cortissos-Dreesde en haar zus Anny, die in Sobibor werden vermoord. >>lees meer

Download de lessuggesties voor het basisonderwijs, bruikbaar bij een rondleiding.

Geschiedenisdocent Dirk Roodzant van het Zeldenrust-Steelantcollege in Terneuzen, die in 2006 de Nederlandse Educatieprijs van de Universiteit van Amsterdam won, stelde een bij deze tentoonstelling behorende doortimmerde lesbrief op voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs. (Alle rechten van deze lesbrieven berusten bij de auteur. Het is niet toegestaan de lesbrieven zonder diens toestemming voor andere doelen te gebruiken.)

Aanvang lezing door Jules Schelvis m.b.t. ‘De trein naar Sobibor’: 19.30 uur in het Scholengemeenschap 2, College Durendael, Van Kemenadelaan 5 te Oisterwijk.
Aanvang concert: 21.00 uur in de Petruskerk te Oisterwijk
Voor informatie en reserveren: Boekhandel Oisterwijk of via 013-5442089 of via website www.oisterwijkskamerkoor.nl

In het Stadsarchief Amsterdam is t/m 20 mei de tentoonstelling In Memoriam te zien, waarin o.a. 3000 foto’s te zien zijn van de bijna 18.000 in de Tweede Wereldoorlog vermoorde Joodse, Roma en Sinti kinderen. Het is goed dat deze tentoonstelling veel landelijke aandacht krijgt.
Dat ook in Vught al sinds juni 2011 een tentoonstelling loopt over de bijna 1300 kinderen die in juni 1943 in Sobibor zijn omgebracht, is minder breed bekend. Van slechts 160 van deze kinderen is een foto bekend en deze zijn op de tentoonstelling te zien. Daarnaast staat op het terrein van het Nationaal Monument Kamp Vught een monument met de namen van alle weggevoerde kinderen. Al sinds jaren worden de kindertransporten van 6 en 7 juni 1943 in Vught herdacht. De herdenking vindt dit jaar plaats op zondag 10 juni.
Zie ook hier.

Hier vindt u de requisitoren die werden uitgesproken door de Nederlandse medeaanklagers en in het bijzonder die van Jules Schelvis.

Over het proces dat in Duitsland tegen Demjanjuk is gevoerd zijn twee boeken gepubliceerd in de reeks Verbum Holocaust Bibliotheek. U kunt deze boeken bestellen bij de reguliere boekhandel, via internet of bij de uitgever zelf (zonder portokosten):
- Wim Boevink: Dienstausweis 1393
- Rob Fransman: Het Demjanjuk-proces

In het kader van het project Late Gevolgen van Sobibor werden nabestaanden van slachtoffers van Sobibor en overlevenden van dit vernietigingskamp geinterviewd; zie de website Late Gevolgen van Sobibor.

Introductiefilm voor de website Late gevolgen van Sobibor | Long shadow of Sobibor.
Redactie: Mirjam Huffener, editing: Robin Hancock

Op 13 december 2012 werd voor een groot en enthousiast publiek in het Amsterdamse Joods Historisch Museum de website The Long Shadow of Sobibor gepresenteerd ter afsluiting van het project Late Gevolgen van Sobibor.

Mirjam Huffener, Arie van Dalen, Linda Andriesse, Jetje Manheim, Frank Huffener

Dit project, gemanaged door Mirjam Huffener, was er oorspronkelijk op gericht de medeaanklagers in het proces tegen Iwan/John Demjanjuk te sterken, maar al snel drong het besef door dat de manier van interviewen door prof. Selma Leijdesdorff meer naar boven bracht dan alleen de relatie tot Sobibor en Demjanjuk.  Zoals het vaker met projecten gaat ontstond een sneeuwbaleffect, zodat tenslotte naast 22 nabestaanden ook negen overlevenden van de opstand in Sobibor, over de wereld verspreid werden geïnterviewd.

Wat er allemaal voor nodig was om die interviews te kunnen maken en ze op de manier vast te kunnen leggen die nu gepresenteerd kon worden vertelde Mirjam Huffener in haar inleiding van de middag.

Het belang van het interviewproject werd treffend gedefinieerd door prof.dr. Ido de Haan. Na een stok in het hoenderhok te hebben gegooid bij wijze van introductie (“ik heb niet genoeg bagage om mij Jood te kunnen voelen; oorlog alleen is niet genoeg”) schetste hij hoe de wereld eruit ziet voor overlevenden en nabestaanden en wat mensen nodig hebben om het leven in die wereld na de catastrofe te kunnen heroveren: herbeleving als belangrijk onderdeel. En daarvoor moet je iets kunnen terugzien, bezoeken, aanraken van wat verloren ging, ook collectief. Kortom: cultureel erfgoed is nodig, en daarbij gaat het om meer dan woorden alleen. De geschiedenis zelf moet levend gehouden worden en dat vergt onderhoud van plaatsen en artefacten, en uitleg, en educatie. Dat kunnen we vinden in de gepresenteerde interviews.
Maar bovendien en vooral laten daarin mensen hun identiteit zien, die zij heroverd en opnieuw opgebouwd hebben. Die is niet uniform en in veel gevallen “op dezelfde vage manier Joods als de mijne, zeer herkenbaar”. Ook in die zin, aldus De Haan, levert dit project een grote, zeer waardevolle toevoeging aan het Joods Cultureel Erfgoed. Waarvan akte.

Vervolgens sprak Doede Sijtsma, bestuursambtenaar bij de Provincie Gelderland, expert op het gebied van de rol die regio’s kunnen spelen binnen internationale samenwerking. In een geestig en coherent verhaal schetste hij hoe de inmiddels tien jaar lange samenwerking tussen Gelderland en de regio Lubelskie in Oost-Polen tot stand kwam en vorm kreeg. Hij bekende trots te zijn op de Gelderse bestuurders, die bijna tegen de verdrukking in Sobibor niet los willen laten, hopelijk ook in de komende jaren. Een uitspraak die wij van harte onderstrepen, nu op hoger niveau door vier landen wordt gewerkt aan plannen om een deugdelijk bezoekerscentrum op het voormalige kampterrein te realiseren en de asvelden in Sobibor te markeren. Wat Sijtsma’s toespraak behalve bewondering voor de duidelijke inhoud vooral achterliet was de aangename herkenning van zijn warme en persoonlijke interesse voor en betekenisvolle steun aan “Sobibor” en het moed gevende inzicht dat echte interesse kan leiden tot grote betrokkenheid.

Vlnr Selma Leydesdorff, Ido de Haan, Frank Affolter; tweede rij Guus en Mary Richheimer en kleinzoon Joël Nataniel Mozes. Daarachter mede-aanklagers.

Prof. Selma Leijdesdorff legde vervolgens aan het publiek uit hoe haar persoonlijke betrokkenheid bij Sobibor èn haar “er tegen kunnen” bepalend zijn geweest voor de interviews. “Een vreselijk of een moeilijk verhaal kun je niet aan iemand kwijt die daar niet mee kan omgaan.“ Het ging om luisteren zonder oordeel, zonder weging van waarheid, wat in het verleden immers alles bepalend was. Sprekend over oral history legde zij uit dat de inzichten in wat geschiedenis is, zijn veranderd. Door betekenisgeving centraal te stellen geef je de geschiedenis een nieuwe betekenis. Hierin staat oral history  tegenover de feitelijke geschiedenis en zijn wetenschappelijke beoefenaren. Herinnering en (juridische) getuigenis zijn twee volstrekt verschillende zaken. Dat zag je in de rechtszaal en de hier gepresenteerde interviews maken dat zichtbaar.
In een getoond fragment zagen we, legde ze uit, dat de interviewer luistert naar het historisch bewustzijn van de geïnterviewde, die niet alleen vertelt wat ze zag maar ook het belang duidelijk maakt van wat zij zag.
De interviews, aldus Leijdesdorff, zijn herinneringsmonumenten van de geschiedenis geworden. En daarvan kan iedereen zich vanaf nu zelf overtuigen via de link www.longshadowofsobibor.com.

Tenslotte stelde Joël Nataniel Mozes zich voor: 3^de jaars student Europese Studies en kleinzoon van Mary Richheimer-Leijden van Amstel, een der geïnterviewde nabestaanden. Na vertoning van het door hem uitgekozen videofragment, waarin zij vertelde over haar liefdeloze jeugd, beschreef hij kort de warme en liefdevolle band die zijn grootmoeder in haar eigen gezin en met de kleinkinderen had en hij sloot af met de opmerkelijke woorden: “Ik hoop dat de veerkracht van oma in de genen zit en dus ook in mij”.

Het was een mooie bijeenkomst. Niet in de laatste plaats door het optreden van Frank Affolter en Heddy Lester, die heel mooi en ontroerend op verschillende momenten stukken uit hun theatervoorstelling 10 Duizend zakdoeken lieten horen.

Rozette Kats

In 2009 gingen twee cliënten van ’s Heeren Loo in Ermelo en hun begeleiders met ons mee op Herdenkingsreis. Zij legden in Sobibor vier stenen voor de twaalf bewoners van ’s Heeren Loo. Deze twaalf bewoners, mensen met een verstandelijke beperking, waren in april 1943 in Sobibor omgebracht.

Dit gegeven was aanleiding voor de Stichting Sobibor om Janneke de Moei te vragen een boekje samen te stellen over de ontwikkelingen in zowel de Duitse als de Nederlandse zorginstellingen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

In zijn inleiding schrijft Alwin Kapitein het volgende: ‘Op heldere, ongecompliceerde wijze schetst Janneke de Moei eerst de geschiedenis van het moordprogramma Aktion T4 in Duitsland, een programma dat voortkwam vanuit de ideeën van de eugenetica. In het tweede deel vertelt zij over de strijd van de zorginstellingen in het bezette Nederland. In tegenstelling tot Duitsland werd hier geen ‘euthanasie’ toegepast op de bewoners. Nederlandse instellingen hadden te maken met problemen als gedwongen evacuaties, geld- of plaatsgebrek. Er zijn hoopgevende verhalen over verzet en onderduik in de instellingen. Maar er is helaas ook een verhaal over Sobibor. Want uiteindelijk ontkwam ook in Nederland één groep bewoners van de zorginstellingen niet aan deportatie: de Joden.’

Donateurs van de Stichting Sobibor die jaarlijks een bedrag van € 25,- of meer overmaken ontvangen eind oktober een exemplaar van dit boekje.

Op woensdag 26 oktober a.s. organiseert de Oudheidkundige Vereniging van Ermelo een avond over dit thema. Deze wordt gehouden om 19.30 uur in de Immanuel kerk in Ermelo (tegenover het station) en is voor donateurs van de Stichting Sobibor gratis toegankelijk.

Koffie/thee kost € 1,50; frisdrank € 2.00.

Bron: www.verzetsmuseum.org

Zeventig jaar geleden werd op last van de bezetter ‘De Joodsche Raad voor Amsterdam’ opgericht die al snel de bevoegdheid kreeg over vrijwel geheel Joods Nederland. De Joodse Raad gaf de anti-Joodse maatregelen van de bezetter door aan de Joodse gemeenschap, onder meer via Het Joodsch Weekblad. De Raad verleende zijn medewerking omdat daardoor een aantal Joden voorlopig van deportatie kon worden vrijgesteld. Zo waren er in de herfst van 1942 zo’n 17.500 mensen in dienst van de Joodsche Raad die daarmee voorlopige vrijstelling van deportatie verkregen. In september 1943 hield de raad op te bestaan toen ook de bestuursleden naar concentratiekamp Westerbork werd afgevoerd.

De rol van de voorzitters Abraham Asscher en David Cohen was na de oorlog onderwerp van felle discussies. Asscher en Cohen dachten via de Joodse Raad invloed te kunnen uitoefenen op het Duitse gezag in Nederland om te redden wat er te redden viel. Volgens menigeen had  de Joodse Raad gefaald en juist bijgedragen aan het soepel laten verlopen van de deportatie van de Nederlandse joden.

Over het dilemma waarmee de bestuursleden werden geconfronteerd gaat de zesde thema-avond van de Stichting Sobibor in het Verzetsmuseum: het dilemma dat zij meenden verantwoordelijkheid op zich te moeten nemen “om erger te voorkomen”, maar daarbij onontkoombaar moreel bedenkelijke concessies moesten doen.

Tijdens de avond zal er aandacht zijn voor het vorig jaar verschenen boek ‘Voorzitter van de Joodse Raad’ van Erik Somers waarin de herinneringen van David Cohen, zoals hij die in 1956 opschreef, zijn opgenomen. Ook wordt gesproken over ‘De Joodsche Raad Enschede’, die meer actief verzet heeft geboden. Zo werd onderduiken in Twente juist aangemoedigd, terwijl het in Amsterdam aanvankelijk werd ontraden.

De avond zal worden geleid door journalist/programmamaker Ad van Liempt. Te gast zijn o.a. Erik Somers, Hans Blom en Pim Griffioen.

Erik Somers is als historicus verbonden aan de UvA (Instituut voor Cultuur en Geschiedenis) en het NIOD. Historicus Pim Griffioen schreef samen met zijn collega Ron Zelller het vorige maand verschenen boek Jodenvervolging in Nederland, Frankrijk en België, 1940-1945. Overeenkomsten, verschillen, oorzaken. Griffioen is momenteel Postdoctoral Research Fellow bij Yad Vashem.  Hans Blom, historicus en oud-directeur van het NIOD is een autoriteit op het gebied van de bezettingstijd in Nederland.

Voorafgaand aan deze avond zal op zondag 16 oktober in het Verzetsmuseum de documentairefilm ’Het fatale dilemma’ van Willy Lindwer doorlopend te zien zijn tijdens openingsuren.

6e Sobibor thema-avond in het Verzetsmuseum: Het dilemma van de Joodse Raad.

M.m.v.: Ad van Liempt, Hans Blom, Erik Somers, Pim Griffioen.

Donderdag 20 oktober, aanvang 19.30 uur

Kosten: 7,50 euro, met korting 5,00 euro (inclusief koffie)

Reserveren via: info@verzetsmuseum.org

Onlangs maakte de filmmaakster een nieuwe montage van de historische interviews, die een groot deel van de artistieke documentaire vormen. Vier overlevenden van de opstand en de Nederlander Jules Schelvis, die ook Sobibor overleefde, spelen in de film een belangrijke rol. Lily van den Bergh zal tijdens de vertoning aanwezig zijn en zal graag vragen beantwoorden en de film kort toelichten.

Locatie:       Walter Süskind zaal, Hollandsche Schouwburg
Entree:        € 2,50 (bijdrage entree Hollandsche Schouwburg)
Datum:        13 oktober 2011
Reserveren: communicatie@hollandscheschouwburg.nl

Meer informatie: www.openstudioproducties.nl

Ook wordt de documentaire op Geschiedenis24 (website en digitaal themakanaal van de VPRO) uitgezonden.
8 oktober      om   09:11 uur   en   20:00 uur
9 oktober      om   05:11 uur
10 oktober    om   21.10 uur
11 oktober     om   17.10 uur
12 oktober    om   13.10 uur
13 oktober    om   09.10 uur
14 oktober    om   05.10 uur

Piet de Blaeij van Streekmuseum ‘Het Land van Axel’ leidt de avond en na een toelichting op de tentoonstelling door Bennie Vlaskamp interviewt Arie van Dalen Rudie Cortissos, die brieven van zijn in Sobibor omgebrachte moeder aan de tentoonstelling beschikbaar stelde.

Als tweejarig jongetje moest Rudie vanaf 1941 onderduiken op meerdere adressen. Pas eind 1944 kan hij onderduiken op het adres, waar ook zijn vader ondergedoken zit in een ruimte van 50-60 cm, tussen het plafond en de vloer van de verdieping erboven, iets waar Rudie pas veel later achterkomt. Hij heeft nauwelijks tot geen herinneringen aan zijn onderduiktijd.

Vanaf 2009 is Rudie Cortissos medeaanklager in het proces tegen Iwan Demjanjuk. ‘Mensen moeten weten wat zij elkaar kunnen aandoen, want het blijft je bezig houden. Mijn vader heeft nooit over het verleden kunnen praten. Dat neem ik hem niet kwalijk, want ik weet zelf hoe moeilijk het is.’

Frappant is dat de ouders van een van de beste vrienden van Rudie, Menno Paktor, in Axel ondergedoken geweest zijn. Paktor en zijn vrouw zijn meegekomen naar deze opening, die daarmee voor hen ook heel bijzonder is.

Na het interview wijst burgemeester Lonink op het belang van het kennis nemen van persoonlijke verhalen die de geschiedenis voor eenieder zo dichtbij brengen en daarmee tevens een duidelijke waarschuwing zijn voor het gevaar van het opzij zetten van een groep mensen, zoals in de huidige politiek zichtbaar is. Op zijn uitnodiging volgt iedereen hem door de regen naar het Streekmuseum, waar hij met het wegscheuren van een op de deur bevestigde waarschuwing ‘Achtung – Gesperrt’ de tentoonstelling opent, die hier t/m 29 oktober a.s. te zien is.

Geschiedenisdocent Dirk Roodzant van het Zeldenrust-Steelandcollege, die in 2006 de Nederlandse Educatieprijs van de Universiteit van Amsterdam won, stelde een bij deze tentoonstelling behorende doortimmerde lesbrief op voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs. (Alle rechten van deze lesbrieven berusten bij de auteur. Het is niet toegestaan de lesbrieven zonder diens toestemming voor andere doelen te gebruiken. Nadere informatie verkrijgbaar via het museum.)