Stichting Sobibor

Brieven en kaarten uit getto’s en nazi-kampen

In het kader van Holocaust Memorial Day
presenteren wij de tentoonstelling
26 januari t/m 3 februari 2012 – Raadhuis Amstelveen

Openingstijden:
Maandag, dinsdag en woensdag 8.30 tot 15.30 uur
Donderdag 8.30 tot 16.30 uur
Vrijdag 8.30 tot 12.30 uur

Aan de hand van authentieke brieven en kaarten wordt ingegaan op de geschiedenis van een aantal Joodse getto’s en nazi-kampen in de Tweede Wereldoorlog. Ook wordt met poststukken de nazi-propaganda belicht. Recentelijk werden fragmenten uit het dagboek en brieven van Wanda Verduin, die in Auschwitz stierf, aan de tentoonstelling toegevoegd, alsmede brieven van Emmy Cortissos-Dreesde en haar zus Anny, die in Sobibor werden vermoord. >>lees meer

Download de lessuggesties voor het basisonderwijs, bruikbaar bij een rondleiding.

Geschiedenisdocent Dirk Roodzant van het Zeldenrust-Steelantcollege in Terneuzen, die in 2006 de Nederlandse Educatieprijs van de Universiteit van Amsterdam won, stelde een bij deze tentoonstelling behorende doortimmerde lesbrief op voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs. (Alle rechten van deze lesbrieven berusten bij de auteur. Het is niet toegestaan de lesbrieven zonder diens toestemming voor andere doelen te gebruiken.)

Jules Schelvis en Dunya Breur (†2009) interviewden in 1983 en 1984 overlevenden van de opstand in Sobibor, waaronder de leider Alexander “Sasja” Petsjerski. Op de website Sobiborinterviews.nl zijn deze gedigitaliseerde interviews terug te vinden. Soms emotioneel, soms afstandelijk vertellen zij over hun door de oorlog verstoorde leven, de mensonterende omstandigheden in het kamp, hun ontsnapping en hun leven na de oorlog. Petsjerski vertelt gedetailleerd over de voorbereiding en uitvoering van de massale uitbraak.
Het NIOD dingt met deze website mee naar de geschiedenis online prijs.

Introductiefilm voor de website Late gevolgen van Sobibor | Long shadow of Sobibor.
Redactie: Mirjam Huffener, editing: Robin Hancock

Op 13 december 2012 werd voor een groot en enthousiast publiek in het Amsterdamse Joods Historisch Museum de website The Long Shadow of Sobibor gepresenteerd ter afsluiting van het project Late Gevolgen van Sobibor.

Mirjam Huffener, Arie van Dalen, Linda Andriesse, Jetje Manheim, Frank Huffener

Dit project, gemanaged door Mirjam Huffener, was er oorspronkelijk op gericht de medeaanklagers in het proces tegen Iwan/John Demjanjuk te sterken, maar al snel drong het besef door dat de manier van interviewen door prof. Selma Leijdesdorff meer naar boven bracht dan alleen de relatie tot Sobibor en Demjanjuk.  Zoals het vaker met projecten gaat ontstond een sneeuwbaleffect, zodat tenslotte naast 22 nabestaanden ook negen overlevenden van de opstand in Sobibor, over de wereld verspreid werden geïnterviewd.

Lees meer →

In 2009 gingen twee cliënten van ’s Heeren Loo in Ermelo en hun begeleiders met ons mee op Herdenkingsreis. Zij legden in Sobibor vier stenen voor de twaalf bewoners van ’s Heeren Loo. Deze twaalf bewoners, mensen met een verstandelijke beperking, waren in april 1943 in Sobibor omgebracht.

Dit gegeven was aanleiding voor de Stichting Sobibor om Janneke de Moei te vragen een boekje samen te stellen over de ontwikkelingen in zowel de Duitse als de Nederlandse zorginstellingen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

In zijn inleiding schrijft Alwin Kapitein het volgende: ‘Op heldere, ongecompliceerde wijze schetst Janneke de Moei eerst de geschiedenis van het moordprogramma Aktion T4 in Duitsland, een programma dat voortkwam vanuit de ideeën van de eugenetica. In het tweede deel vertelt zij over de strijd van de zorginstellingen in het bezette Nederland. In tegenstelling tot Duitsland werd hier geen ‘euthanasie’ toegepast op de bewoners. Nederlandse instellingen hadden te maken met problemen als gedwongen evacuaties, geld- of plaatsgebrek. Er zijn hoopgevende verhalen over verzet en onderduik in de instellingen. Maar er is helaas ook een verhaal over Sobibor. Want uiteindelijk ontkwam ook in Nederland één groep bewoners van de zorginstellingen niet aan deportatie: de Joden.’

Donateurs van de Stichting Sobibor die jaarlijks een bedrag van € 25,- of meer overmaken ontvangen eind oktober een exemplaar van dit boekje.

Op woensdag 26 oktober a.s. organiseert de Oudheidkundige Vereniging van Ermelo een avond over dit thema. Deze wordt gehouden om 19.30 uur in de Immanuel kerk in Ermelo (tegenover het station) en is voor donateurs van de Stichting Sobibor gratis toegankelijk.

Koffie/thee kost € 1,50; frisdrank € 2.00.

Bron: www.verzetsmuseum.org

Zeventig jaar geleden werd op last van de bezetter ‘De Joodsche Raad voor Amsterdam’ opgericht die al snel de bevoegdheid kreeg over vrijwel geheel Joods Nederland. De Joodse Raad gaf de anti-Joodse maatregelen van de bezetter door aan de Joodse gemeenschap, onder meer via Het Joodsch Weekblad. De Raad verleende zijn medewerking omdat daardoor een aantal Joden voorlopig van deportatie kon worden vrijgesteld. Zo waren er in de herfst van 1942 zo’n 17.500 mensen in dienst van de Joodsche Raad die daarmee voorlopige vrijstelling van deportatie verkregen. In september 1943 hield de raad op te bestaan toen ook de bestuursleden naar concentratiekamp Westerbork werd afgevoerd.

De rol van de voorzitters Abraham Asscher en David Cohen was na de oorlog onderwerp van felle discussies. Asscher en Cohen dachten via de Joodse Raad invloed te kunnen uitoefenen op het Duitse gezag in Nederland om te redden wat er te redden viel. Volgens menigeen had  de Joodse Raad gefaald en juist bijgedragen aan het soepel laten verlopen van de deportatie van de Nederlandse joden.

Over het dilemma waarmee de bestuursleden werden geconfronteerd gaat de zesde thema-avond van de Stichting Sobibor in het Verzetsmuseum: het dilemma dat zij meenden verantwoordelijkheid op zich te moeten nemen “om erger te voorkomen”, maar daarbij onontkoombaar moreel bedenkelijke concessies moesten doen. Lees meer →

Ter gelegenheid van de opstand die op 14 oktober 1943, 68 jaar geleden, in het vernietigingskamp Sobibor uitbrak, vertoont de Hollandsche Schouwburg een inmiddels klassiek geworden documentaire van filmmaakster Lily van den Bergh en Pavel Kogan. De film uit 1989 is in 2011 opnieuw gemonteerd.

Onlangs maakte de filmmaakster een nieuwe montage van de historische interviews, die een groot deel van de artistieke documentaire vormen. Vier overlevenden van de opstand en de Nederlander Jules Schelvis, die ook Sobibor overleefde, spelen in de film een belangrijke rol. Lily van den Bergh zal tijdens de vertoning aanwezig zijn en zal graag vragen beantwoorden en de film kort toelichten.

Locatie:       Walter Süskind zaal, Hollandsche Schouwburg
Entree:        € 2,50 (bijdrage entree Hollandsche Schouwburg)
Datum:        13 oktober 2011
Reserveren: communicatie@hollandscheschouwburg.nl

Meer informatie: www.openstudioproducties.nl

Ook wordt de documentaire op Geschiedenis24 (website en digitaal themakanaal van de VPRO) uitgezonden.
8 oktober      om   09:11 uur   en   20:00 uur
9 oktober      om   05:11 uur
10 oktober    om   21.10 uur
11 oktober     om   17.10 uur
12 oktober    om   13.10 uur
13 oktober    om   09.10 uur
14 oktober    om   05.10 uur

Ook al was Axel al voor de hongerwinter bevrijd, de oorlog heeft er diepe sporen nagelaten, waarover nog steeds gesproken wordt. Het is dan ook vol in de raadzaal van het gemeentehuis waar de tentoonstelling ‘Post uit de Vergetelheid’ gepresenteerd wordt.

Piet de Blaeij van Streekmuseum ‘Het Land van Axel’ leidt de avond en na een toelichting op de tentoonstelling door Bennie Vlaskamp interviewt Arie van Dalen Rudie Cortissos, die brieven van zijn in Sobibor omgebrachte moeder aan de tentoonstelling beschikbaar stelde.

Als tweejarig jongetje moest Rudie vanaf 1941 onderduiken op meerdere adressen. Pas eind 1944 kan hij onderduiken op het adres, waar ook zijn vader ondergedoken zit in een ruimte van 50-60 cm, tussen het plafond en de vloer van de verdieping erboven, iets waar Rudie pas veel later achterkomt. Hij heeft nauwelijks tot geen herinneringen aan zijn onderduiktijd.

Lees meer →

De tentoonstelling Post uit de Vergetelheid is tot en met 29 oktober te zien in streekmuseum Het Land van Axel (Zeeuws-Vlaanderen).  Eerder stond de door Bennie Vlaskamp, Mirjam Huffener en Arie van Dalen van de Stichting Sobibor ingerichte tentoonstelling al in Westerbork, Velsen, Enschede, Zuidwolde, Rijssen, Medemblik en Vught. De tentoonstelling is vandaag, dinsdag 6 september, officieel geopend door de burgermeester van Terneuzen, dhr. J. Lonink.

Aan de hand van authentieke brieven en kaarten vertelt de tentoonstelling de geschiedenis van vele van de belangrijkste Joodse getto’s en nazi-kampen in de Tweede Wereldoorlog. Ook wordt met poststukken de nazi-propaganda belicht. In de loop van dit jaar werd de tentoonstelling uitgebreid met het dagboek en brieven van Wanda Verduin, die in Auschwitz stierf, en brieven van Emmy Cortissos-Dreesde en haar zus Anny, die in Sobibor werden vermoord.

De brieven en het dagboek van Wanda Verduin beslaan de periode van februari 1942 tot en met mei 1943. Ze laten zien hoe een 17-jarig Joods meisje wordt weggerukt uit haar leven in Bussum, en dan ervaart hoe het net zich steeds nauwer sluit: een ster op, niet meer met de tram, niet meer na 8 uur ’s avonds buiten, niet meer fietsen, niet meer op bezoek bij niet-Joden, steeds meer bekenden die worden opgepakt, het gevaar van razzia’s. De laatste brieven verstuurde Wanda vanuit kamp Vught.

Van Emmy Cortissos-Dreesde is een brief opgenomen uit Westerbork en een brief die zij op weg naar Sobibor uit de trein wierp. Van haar zus Anny eveneens een uit de trein gegooid briefje.

Lesmateriaal, openingstijden en adres
Bij het Land van Axel is lesmateriaal over de tentoonstelling beschikbaar voor groep 8 van het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs.

De tentoonstelling is tot en met 29 oktober te bezichtigen van woensdag tot en met vrijdag van 13.30 tot 17.00 uur en op zaterdag van 12.30 tot 16.30 uur. Voor groepen is een bezoek op afspraak mogelijk.

Het adres van streekmuseum Het Land van Axel is Noordstraat 11 in Axel. Het museum is tijdens openingsuren bereikbaar op telefoonnummer 0115-562885.

Rob Fransman met (rechts) Regina Grüter, schrijver van het voorwoord en (links) Jetje Manheim, die samen met Rozette Kats het nawoord schreef

Medeaanklager én columnist, dat werd Rob Fransman misschien wel tegen wil en dank. Pas kort voor aanvang van het proces-Demjanjuk hoort hij van de mogelijkheid als medeaanklager te kunnen optreden. Zo sluit hij, als 23e, de rij van Nederlandse medeaanklagers. Hij ziet dit als een plicht tegenover zijn in Sobibor omgebrachte ouders Isaac Fransman en Rachel Fransman-Van Lochem.

Vanaf het moment dat hij besluit medeaanklager te zijn houdt hij een weblog bij en doet dat al snel ook voor Radio Nederland Wereldomroep (RNW). Veelvuldig is hij in München in de rechtszaal aanwezig waar hij als dubbel betrokken waarnemer het proces van waarheidsvinding volgt. Als bijvoorbeeld het originele Dienstausweis van Iwan Demjanjuk in de Russische ambassade door de juristen in ogenschouw genomen wordt is Rob Fransman daarbij aanwezig. Lees meer →